พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
รัชกาล ที่ ๒ ( พ.ศ. 2352 2367 )

        พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเป็นพระราชโอรส ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และกรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์ พระราชสมภพ ณ บ้านอัมพวา แขวงเมืองสมุทรสงคราม เมื่อวันพุธที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2310 ตรงกับวันขึ้น 7 ค่ำ เดือน 4 ปีกุนพระนามเดิม ฉิม
        พระองค์ทรงเชี่ยวชาญในศิลปกรรมและนาฏกรรมอย่างยิ่ง แต่พระราชกรณียกิจในด้านอื่น พระองค์ก็ทรงมีอย่างพร้อมมูล จึงนำพาชาติไทยให้จำเริญรุ่งเรืองวัฒนาถาวรได้สืบมา
        ดำรงพระอิสริยยศ เมื่อเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ในปี พ.ศ.2326 แล้วก็ทรงสถาปนาขึ้นเป็นที่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร แล้วโปรดให้ประทับอยู่ ณ พระราชวังเดิม
ี้
พ.ศ.2329 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ ทรงมีพระชนมายุ 19 พรรษา ได้โดยเสด็จสมเด็จพระบรมชนกนาถไปราชการสงครามตำบลลาดหญ้าและทางหัวเมืองฝ่ายเหนือ

พ.ศ.2330 ทรงมีพระชนมายุ 20 พรรษา ได้โดยเสด็จสมเด็จพระบรมชนกนาถไปราชการสมครามที่ตำบลท่าดินแดง
ทรงปฏิบัติภารกิจเป็นครั้งแรก ในปีพ.ศ. 2330 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ เสด็จกรีธาทัพไปตีเมืองทะวาย โปรดให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ ดำรงตำแหน่งยกกระบัตรทัพเสด็จไปในราชการสงครามด้วย

พ.ศ.2333 ทรงผนวชเป็นพระภิกษุในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม แล้วเสด็จไปประทับ ณ วัดสมอราย (วัดราชาธิวาส) อยู่ 1 พรรษา ก็ทรงลาผนวชมารับราชการสนองพระเดชพระคุณสมเด็จพระบรมราชนาถ

พ.ศ.2336 โดยเสด็จสมเด็จพระราชบิดาไปราชการสงครามเมืองทะวายครั้งที่ 2

พ.ศ.2346 ขณะนั้นมีพระชนมายุ 37 พรรษา กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาถประชวรหนัก ใกล้สวรรคตบรรดาขุนนางในวังหน้าคิดการกำเริบ รัชการที่ 1 จึงมีพระบรมราชโองการให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ พระองค์นี้พร้อมด้วยเจ้าพระยารัตนาพิพิธ และเจ้าพระยายมราช กับทหารพลเรือนที่เป็นข้าราชการทุกหมู่เหล่า ไปตั้งรักษาการณ์ตั้งแต่ประตูพรหมทวารขึ้นไปโดยรอบพระราชวังบวร เหตุการณ์ก็สงบเรียบร้อย จนสมเด็จพระบรมชนกนาถได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมพระอนุชาธิราชได้สะดวกและเมื่อกรมพระราชวังบวรฯ สวรรคต ก็ได้รับพระบรมราชโองการให้จัดการชำระคดีที่เกิดนั้นอีกด้วย

พ.ศ.2347 พระเจ้ากรุงเวียตนามให้ราชทูตนำราชสาส์นเครื่องราชบรรณาการมาถวายสมเด็จพระบรมราชชนกนาถข้อความในพระราชสาส์นนั้นมีว่า สมเด็จพระอนุชาธิราชสวรรคตแล้ว สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวก็ทรงพระชราภาพลงทุกวัน ยังแต่พระเจ้าลูกเธอ พระเจ้าหลานเธอมีกำลังมากเสมอกัน การข้างหน้าเกลือกว่าจะไม่เรียบร้อย ขอให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรขึ้นดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรจะได้มีกำลังมากขึ้น บ้านเมืองจะได้เรียบร้อย

พ.ศ.2348 ขณะที่พระองค์ทรงมีพระชนมายุ 39 พรรษา สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ กรมพระอนุรักษ์เทเวศน์ กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข (วังหลัง) ประชวร สมเด็จพระบรมชนกนาถทรงพระราชดำริว่า ไม่มีพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ที่จะช่วยทำนุบำรุงปราบปรามเสี้ยนหนาม อริราชศัตรู ทรงเห็นควรที่จะสถาปนาพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์ใหญ่ ซึ่งทรงมีพระปรีชาสามารถให้ช่วยรับภารกิจทำนุบำรุงแผ่นดินต่อไปในภายหน้าแต่ติดขัดว่าไม่ทรงทราบจิตใจของข้าราชการทั้งปวงมาก่อน จึงทรงหยั่งความรู้สึกของข้าราชการ ด้วยการแสดงพระอาการพิโรธให้ปรากฏว่า พระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นี้ทรงพระเจริญแล้ว แต่ก็ฝักใฝ่ในการเล่น ไม่ปลงพระทัยในราชการเสียเลย ฝ่ายบรมวงศ์และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ผู้จงรักภีกดีในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอก็พากันกราบบังคมทูลว่า ไม่มีพระบรมวงศ์และข้าราชการผู้ใหญ่พระองค์ใดจะทรงจัดการแผ่นดินต่อไปภายหน้าได้ดีเท่า สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอฯ ขอได้โปรดสถาปนาให้ยิ่งใหญ่ต่อไปเถิดพระเจ้าข้า
ทรงดำริพระราชอิสริยยศที่พระมหาอุปราช เมื่อสมเด็จพระบรมชนกนาถทรงสดับ ก็ทรงหยั่งทราบว่ามีพระบรมวงศานุวงศ์ และข้าราชการชั้นผู้ใหญ่จงรักภักดีในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอมาก ก็ทรงมั่นพระราชหฤทัยว่า การแผ่นดินราบคาบแน่และก็เผอิญกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข (วังหลัง) สวรรคตจึงได้มีพระบรมราชโองการให้จัดการพระราชพิธีอุปราชาภิเษกสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรขึ้นเป็นที่กรมพระราชวังบวรสถานมงคล ตำแหน่งมหาอุปราช เมื่อ พ.ศ. 2349 แต่ยังโปรดให้ประทับ ณ พระราชวังเดิมเรื่อยมา

พ.ศ.2352 สมเด็จพระบรมชนกนาถเสด็จสวรรคต จึงได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบต่อมา ขณะนั้นมัพระชนมายุได้ 43 พรรษา

        พระราชานุกิจ     พระราชานุกิจในรัชกาลที่ 2 ทำนองเดียวกับรัชกาลที่ 1 ต่างกันแต่ว่า พระองค์โปรดงานศิลปกรรมมากดังจะเห็นได้จากลายสลักที่บานประตูพระวิหารพระศรีศากยมุนี ณ วัดสุทัศน์ ทรงคว้านปรุเป็นลายสลักซับซ้อนกันลงหลายชั้น งามวิจิตร น่าพิศวง และยังไม่มีช่างใดทำได้ แม้ในปัจจุบันนี้ ทรงปั้นหน้าหุ่นและแกะหน้าหุ่นได้งามวิเศษสุด อยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร และพระพักตร์พระพุทธรรมิศรราช พระประธานในพระอุโบสถวัดอรุณฯ และยังโปรดงานกวีพระราชนิพนธ์อีกด้วย

Back